[Tin tức] ĐƯỜNG SẮT TỐC ĐỘ CAO VÀ ĐÔ THỊ: CÔNG NGHỆ CHIẾN LƯỢC – ĐỘNG LỰC HẠ TẦNG CHO TĂNG TRƯỞNG QUỐC GIA

Trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn mới, hạ tầng giao thông không còn đơn thuần giữ vai trò kết nối mà đang trở thành nền tảng cốt lõi để tái cấu trúc không gian phát triển và định hình lại mô hình đô thị. Đặc biệt, các hệ thống đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị vừa là phương tiện vận tải khối lượng lớn, vừa là công cụ dẫn dắt quá trình đô thị hóa theo hướng bền vững. Thông qua việc hình thành các hành lang phát triển và các đô thị vệ tinh gắn với nhà ga, hệ thống đường sắt góp phần phân bố lại dân cư, giảm áp lực lên khu vực trung tâm, kiểm soát mật độ đô thị và thúc đẩy phát triển theo mô hình định hướng giao thông công cộng (TOD). Nhờ đó, hạ tầng đường sắt hiện đại dần trở thành trụ cột trong việc xây dựng các đô thị thông minh, hiệu quả và có năng lực cạnh tranh cao.

Theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị đã được đưa vào danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược trọng điểm quốc gia. Quyết định này không chỉ mang ý nghĩa định hướng phát triển công nghệ, mà còn khẳng định vai trò trung tâm của lĩnh vực đường sắt hiện đại trong chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đồng thời, các nền tảng công nghiệp và hệ thống tích hợp cho đường sắt cũng được xác định là sản phẩm công nghệ chiến lược, đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất và vận hành.

Khác với các loại hình giao thông truyền thống, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị là một tổ hợp công nghệ phức tạp, tích hợp sâu rộng nhiều lĩnh vực kỹ thuật tiên tiến. Bên cạnh các yếu tố kết cấu như cầu, hầm, nền đường và đường ray, hệ thống còn gắn liền với các công nghệ phụ trợ mang tính quyết định đến hiệu quả vận hành, bao gồm điều khiển – tín hiệu thông minh, điện khí hóa, tự động hóa, thông tin – viễn thông và các hệ thống bảo đảm an toàn. Cùng với đó, các nền tảng số như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, bản sao số và Internet vạn vật ngày càng đóng vai trò trung tâm trong việc tối ưu hóa vận hành và nâng cao độ tin cậy của hệ thống. Sự tích hợp chặt chẽ giữa hạ tầng vật lý và công nghệ cho thấy phát triển đường sắt hiện đại không chỉ là xây dựng công trình, mà là quá trình hình thành một hệ sinh thái công nghệ – công nghiệp hoàn chỉnh, tạo nền tảng cho việc làm chủ công nghệ và lan tỏa giá trị trong nền kinh tế.

Thực tiễn quốc tế đã minh chứng rõ vai trò này. Tại Nhật Bản, mạng lưới Shinkansen không chỉ kết nối hiệu quả các đô thị lớn mà còn thúc đẩy hình thành các hành lang kinh tế và phát triển cân bằng vùng. Tại Pháp, hệ thống TGV đã góp phần tái cấu trúc không gian phát triển, kéo giãn mật độ dân cư khỏi trung tâm Paris ra các đô thị vệ tinh. Trong khi đó, Trung Quốc đã sử dụng mạng lưới đường sắt tốc độ cao như một động lực thúc đẩy đô thị hóa và liên kết vùng quy mô lớn. Ở cấp độ đô thị, các mô hình TOD tại Tokyo, Seoul và Singapore cho thấy việc gắn kết giữa hệ thống metro và quy hoạch sử dụng đất có thể kiểm soát mật độ dân cư, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống đô thị. Những kinh nghiệm này khẳng định đường sắt hiện đại không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là công cụ định hình cấu trúc kinh tế – không gian và thúc đẩy phát triển bền vững.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở nguồn vốn hay tiếp nhận công nghệ, mà là khả năng làm chủ công nghệ thông qua nguồn nhân lực chất lượng cao. Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị đòi hỏi đội ngũ kỹ sư có nền tảng vững về công trình giao thông, đồng thời am hiểu các lĩnh vực liên ngành như điều khiển – tín hiệu, tự động hóa, công nghệ số và vận hành thông minh. Trong khi đó, nguồn nhân lực chuyên sâu vẫn còn hạn chế, chương trình đào tạo chưa theo kịp sự đổi mới ngày càng nhanh của công nghệ, và sự liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – doanh nghiệp còn chưa chặt chẽ. Bên cạnh đó, các yêu cầu về tiêu chuẩn quốc tế, chuyển giao công nghệ và môi trường làm việc đa quốc gia tiếp tục tạo áp lực lớn đối với công tác đào tạo trong thời gian tới.

Trước yêu cầu phát triển đó, Khoa Cầu đường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, với vai trò là đơn vị đào tạo nòng cốt trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông, đang chủ động đổi mới và định hướng chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận các lĩnh vực tiên phong như đường sắt tốc độ cao & đường sắt đô thị, hệ thống công trình ngầm, và các hệ thống hạ tầng hiện đại. Việc tích hợp các nội dung về công nghệ mới, chuyển đổi số, mô hình hóa và vận hành thông minh không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn chuẩn bị đội ngũ kỹ sư có đủ năng lực tham gia và từng bước làm chủ các dự án quy mô quốc gia.

Trong tiến trình đó, thế hệ trẻ giữ vai trò trung tâm trong việc kiến tạo hạ tầng tương lai của đất nước. Lựa chọn theo đuổi lĩnh vực giao thông, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị, không chỉ mở ra cơ hội nghề nghiệp rộng lớn mà còn là cơ hội trực tiếp đóng góp vào những công trình mang tầm vóc quốc gia. Chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng và tư duy công nghệ từ hôm nay chính là nền tảng để trở thành lực lượng kỹ sư góp phần xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.

“KỸ SƯ GIAO THÔNG – TIÊN PHONG ĐƯỜNG SẮT TỐC ĐỘ CAO & ĐÔ THỊ – KIẾN TẠO HẠ TẦNG TƯƠNG LAI”

Nguồn tham khảo

• Dân trí: “Đường sắt tốc độ cao được Việt Nam đưa vào danh mục công nghệ chiến lược”, 06/05/2026
• Thư Viện Pháp Luật: Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.21_2026_QD-TTg_30042026-signed_1